بود كه به سريانى و يونانى مىخواندند يا سخن مىگفتند . پس از آنكه كار ترجمه در مقياسى بزرگ رونق گرفت ، نظريه‌ها و اعمال پزشكى يونان و روم شرقى كاملا پذيرفته شد و در روش پزشكى افراد مهذّب آن روزگار جاى گرفت . مؤثرترين نوشته‌هاى يونانى كه به عربى ترجمه شد ، عبارت بود از : تأليف ديوسكوريدس ( در برخى منابع اسلامى ، ديوسقوريدس ، پزشك يونانى سدهء دوم ميلادى ) دربارهء مفردات پزشكى ( materia medica ) ، رسالات روفس افسيسى ، فصل مربوط به جراحى از دانشنامهء يونانى ، تأليف « بولس اجانيطى » كه در سدهء هفتم در اسكندريه كار مىكرد و به‌ويژه ، نوشته‌ها و شرح حجم جالينوس دربارهء طب بقراطى . هر چند نوشته‌هاى بقراطى به‌طور گسترده‌اى مورد استفادهء برخى پزشكان دورهء اسلامى قرار گرفتند ، اما به‌طور كلى تأثير تعيين‌كننده و مستقيم نوشته‌هاى جالينوسى را نداشتند . « 1 » در اوايل سدهء سوم ، بنيادى به نام بيت الحكمه براى پيشبرد امر ترجمهء متن‌هاى خارجى در بغداد تأسيس شد . پركارترين مترجم بيت الحكمه حنين بن اسحاق عبّادى ، از مسيحيان نسطورى اهل حيره در جنوب عراق بود . او متن‌ها را اغلب با همكارى ديگران ، از جمله با پسرش ، اسحاق بن حنين و برادرزاده‌اش ، حبيش به سريانى و عربى برمىگرداند . حنين ده سال پيش از مرگش نوشت كه فقط از آثار جالينوس 95 اثر را به سريانى و 34 اثر را به عربى برگردانده بود . حنين نوشته‌هاى پزشكى بديعى نيز تأليف كرد ، از جمله رسالهء بسيار پرنفوذ كتاب المسائل فى الطّب للمتعلمين و رساله چشم‌پزشكى ، كتاب العشر مقالات فى العين . حنين و مترجمان ديگرى ، مانند قسطا بن لوقاى بعلبكى ، به عنوان مشاور و دانشمند به دربار راه داشتند و از طريق ترجمه‌ها و نيز تأليفات بديع خود نقشى اساسى در تكوين واژگان علمى و پزشكى كلاسيك اسلامى ايفا كردند . « 2 » شمارى از پزشكان اوليه هستند كه معلوم نيست خودشان آثارى ترجمه كرده باشند ، اما نوشته‌هايشان نشان مىدهد نخستين دورهء پذيرش مواد و مطالب علمى خارجى است . مهم‌ترين آنان مسيحى نسطورى ديگرى به نام ابن ماسويه است كه پدرش پيش از رفتن به

--> ( 1 ) . فؤاد سزگين ، همان ، ص 82 - 49 و 7 - 95 و 203 - 108 ؛ ديميترى گوتاس ، همان ، ص 217 . L . I . Conrad , " The Arab - Islamic Medical Tradition " , in M . Neve Conrad , et al . , The Western Medical Tradition , 800 B . C . to 1800 A . D . Cambridge 1995 , pp . 93 - 138 . ( 2 ) . فؤاد سزگين ، همان ، ص 45 - 328 ؛ على بن يوسف قفطى ، تاريخ الحكماء ، به كوشش يوليوس ليپرت ، لايپزيگ ، 1903 م ، ص 4 - 173 ؛ ابن نديم ، الفهرست ، ص 353 .